İki kişinin konuşmasında benzer sayıda tekrar duyulabilir. Biri bu durumdan fazla etkilenmeden toplantılara katılırken diğeri telefon açmaktan, adını söylemekten veya yeni insanlarla tanışmaktan kaçınıyor olabilir. Yalnız dışarıdan duyulan konuşmaya bakmak, aradaki bu önemli farkı açıklamaz. Değerlendirme için kişinin kendi anlatımına da ihtiyaç vardır.

Scott Yaruss ve Robert Quesal’ın 2006’da tanıttığı OASES, bu ihtiyaca yönelik geliştirilmiş bir araçtır. Adının açılımı “Overall Assessment of the Speaker’s Experience of Stuttering”dir. Türkçe olarak, konuşmacının kekemelik deneyiminin kapsamlı değerlendirilmesi şeklinde anlaşılabilir. Temel amacı, kekemeliğin kişi üzerindeki etkisini farklı alanlarıyla ele almaktır. [1]

Ölçek hangi alanlara bakar?

OASES’in tanıtıldığı makale dört alanı açıklar: kekemelik hakkındaki genel bakış, kekemeliğe verilen duygusal ve davranışsal tepkilerle düşünceler, günlük iletişimde yaşanan güçlükler ve yaşam kalitesi üzerindeki etki. Araç, Dünya Sağlık Örgütünün işlevsellik ve katılımı da dikkate alan ICF çerçevesine dayanır. [1]

Bu alanlar birlikte düşünüldüğünde değerlendirme daha somut hâle gelir. Bir kişi kekemelik hakkında ne bildiğini, konuşurken ne hissettiğini ve belirli ortamlarda ne yaşadığını farklı biçimlerde anlatabilir. Bunların tek bir “konuşmam iyi” veya “konuşmam kötü” cümlesine sığması gerekmez. Ayrı alanlar, değişimin nerede olduğunu daha açık görmeyi sağlar.

Özbildirim neden değerli bir bilgidir?

Özbildirim, kişinin deneyimini kendisinin anlatmasıdır. Bir ses kaydı konuşmadaki tekrarları veya duraklamaları gösterebilir; ancak kişinin söylemekten vazgeçtiği kelimeyi, konuşma öncesindeki beklentisini veya görüşme sonrasında duyduğu rahatlamayı doğrudan göstermez. Bu nedenle özbildirim, gözlemin yanında farklı bir bilgi kaynağıdır.

Örneğin bir çalışan sunumunu akıcı tamamlamış fakat bütün gününü tek bir kelimeye takılma korkusuyla geçirmiş olabilir. Başka bir çalışan sunumda birkaç kez takılmış, buna rağmen soruları yanıtlayıp istediği etkileşimi kurmuş olabilir. Bunlar varsayımsal örneklerdir. Amaç, dışarıdan benzer görünen başarı değerlendirmelerinin kişi için neden farklı anlam taşıyabileceğini göstermektir.

Tedavi sonucu nasıl daha geniş izlenebilir?

Bir müdahalenin ardından hem konuşma örnekleri hem kişinin bildirdiği etkiler değişebilir; bazen yalnız biri değişir. OASES’in geliştirilme gerekçelerinden biri, çeşitli terapi yaklaşımlarının sonuçlarını konuşmacının bakış açısından da belgelemektir. Yayın, ölçek geliştirme, güvenirlik, geçerlik ve puanlama süreçlerini ele alır; belirli bir tedavinin üstünlüğünü sınayan bir deney değildir. [1]

Bu yaklaşım hedef belirlemeyi de düşünmeye açar. “Daha az takılmak” bir hedef olabilir; “ders sırasında soru sorabilmek” başka bir hedeftir. İlerleme görüşmesinde bu hedeflerin hangisinde değişim olduğu ayrı ayrı konuşulursa, tek bir puanın örttüğü ayrıntılar ortaya çıkabilir. Ölçümün amacı kişinin anlatımını susturmak değil, onu daha düzenli biçimde değerlendirmektir.

Bir puan neleri söyleyemez?

Bir ölçek puanı insanın değeri, iletişim becerisinin bütünü veya ne kadar çabaladığı hakkında hüküm vermez. Puan belirli sorulara, belirli zamanda verilen yanıtların özetidir. Örneğin kişinin yeni bir işe başlaması veya daha fazla konuşma durumuyla karşılaşması, değerlendirme sırasında ele alınması gereken bağlamsal değişiklikler olabilir.

Bu yüzden farklı iki kişinin puanını yarışma sonucu gibi karşılaştırmak yararlı değildir. Aynı kişideki değişimi yorumlarken de hangi koşulların değiştiği sorulmalıdır. Bir ölçümün standartlaştırılmış olması, klinik görüşmenin gereksiz olduğu anlamına gelmez. Sayı, ancak neyi ve nasıl ölçtüğü bilindiğinde açıklayıcıdır.

Günlük takip ile standart ölçeğin farkı

Bir uygulamada “Bugün konuşurken ne kadar rahat hissettin?” sorusunu yanıtlamak kişisel farkındalık sağlayabilir. Fakat bu soru, kendi başına OASES uygulanmış olduğu anlamına gelmez. Ölçeğin adı, özgün maddeleri, değerlendirme kuralları ve kullanım koşulları birbirinden ayrı düşünülemez. Buradaki açıklama da ölçeğin yerine geçmez veya test puanı üretmez.

OASES’in gündeme taşıdığı temel katkı, kişinin yaşamındaki etkiyi görünür kılmaktır. Bir değerlendirme konuşmanın nasıl duyulduğunu ve konuşmacı için nasıl yaşandığını birlikte ele aldığında daha anlamlı olur. Kişisel takip notları görüşmeye yardımcı olabilir; standart bir araca dayalı değerlendirme ise uygun form ve uzman yorumuyla yürütülmelidir.

Kaynaklar

  1. Overall Assessment of the Speaker's Experience of Stuttering (OASES): documenting multiple outcomes in stuttering treatment (yeni sekme) Yaruss JS, Quesal RW. Journal of Fluency Disorders

    Araştırmanın yayın kaydı ve özeti; tam metin değerlendirmesi değildir.

Kaynak yayın tarihi; Speacare'e eklenme tarihi değildir.

Bu makale, belirtilen kaynaklardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış özgün bir Türkçe anlatımdır. Açıklayıcı örnekler araştırma katılımcılarının öyküleri değildir. Klinik uzman incelemesinden geçmemiştir; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez.