Uzaktan terapi, bir terapi yaklaşımının teknoloji aracılığıyla sunulma biçimidir. İçeriği tek başına belirlemez: dil ve konuşma terapisti bir konuşma programını uzaktan yürütebilir; bir psikolog belirli bir psikolojik müdahaleyi çevrim içi sunabilir. Bu hizmetler ile bağımsız egzersiz uygulaması, video dersi ve yapay zekâ provası aynı şey değildir.
Uzaktan hizmetin olası değeri, kişinin bulunduğu yerden uzman desteğine erişebilmesidir. Bunun işe yarayıp yaramadığı ise bağlantı kalitesinden daha fazlasına bağlıdır: uygun değerlendirme, açık hedefler, klinik uyarlama ve düzenli geri bildirim gerekir. Araştırma sonuçları da “internet üzerinden” sunulan her içerik için ortak bir onay değildir. [1][2]
Önce ekranı değil, hizmeti tanımak
Bir hizmeti değerlendirirken ilk sorular kimin sunduğu, hangi hedef üzerinde çalışıldığı ve ne tür bir değerlendirme yapıldığıdır. Canlı görüşme, önceden hazırlanmış modül veya otomatik geri bildirim farklı çalışma biçimleridir. Bunların birlikte kullanılması mümkündür; ancak rollerinin açık olması gerekir.
Örneğin klinisyenin kişiye özel geri bildirim verdiği bir konuşma çalışmasıyla herkese aynı videonun gösterilmesi farklı destek düzeyleri sunar. Bir ürünün “kişiselleştirilmiş” demesi de hangi veriye göre neyi değiştirdiği açıklanmadıkça yeterli bilgi vermez. Hizmetin sınırları başlangıçta anlaşılır olmalıdır.
Bir uzaktan görüşmede neler planlanır?
İlk görüşmede kişinin amaçları, konuşma deneyimi ve uzaktan çalışmaya uygun koşullar değerlendirilir. Sesin anlaşılır iletilmesi, mahrem bir ortam ve bağlantı kesildiğinde ne yapılacağı pratik konulardır. Bir aile üyesinin veya başka kişinin görüşmeye katılması gerekiyorsa bunun rolü ve kişinin onayı konuşulur.
Kayıt yapılıp yapılmayacağı, kayıtların kimlerce görülebileceği ve ne kadar saklanacağı ayrıca açıklanmalıdır. Mikrofonu açmak ile görüşmeyi kaydetmek aynı izin değildir. Geri bildirim, evdeki çalışmalar ve takip planı da anlaşılır olmalıdır. Teknik sorunlar klinik ilerleme eksikliği gibi yorumlanmamalıdır.
Uzaktan hizmette üç ayrı katman
- KLİNİK İÇERİKNe üzerinde çalışılıyor?
Konuşma biçimi, kaygı veya başka bir hedef.
- SUNUMNasıl ulaştırılıyor?
Canlı uzman görüşmesi, modüller veya başka bir biçim.
- İZLEMNasıl değerlendiriliyor?
Geri bildirim, günlük kullanım ve hedefle ilişkili sonuçlar.
Bir katmanın bulunması diğerlerinin sağlandığını göstermez. Araştırma belirli içerik ve koşullarla değerlendirilir. [1][2]
Bağlantı kesilince neyi değerlendiremeyiz?
Temsilî örnekte bir görüşmede ses sık sık kesilir. Dinleyici bazı sözcükleri duyamadığı için konuşmanın olduğundan daha kesintili olduğunu düşünebilir. Bu durumda konuşmacıyı daha yavaş veya daha akıcı olmaya zorlamak yerine, önce iletim sorunu ele alınmalıdır. Teknolojiden kaynaklanan bir eksiklik klinik bulgu gibi kaydedilmemelidir.
Benzer şekilde evde sürekli bölünen biri için görüşme saatini veya mekânı düzenlemek, tekniği değiştirmekten daha yararlı bir ilk adım olabilir. Uzaktan çalışmanın uygunluğu, kişinin gerçek yaşam koşullarını da içerir. Erişim kolaylığı ancak kullanılabilir bir görüşme ortamıyla anlam kazanır.
Camperdown ve iGlebe neyi araştırdı?
Camperdown'ın uzaktan ve yüz yüze sunumunu karşılaştıran randomize çalışmada 40 yetişkin yer aldı. Dokuz aylık değerlendirmede kekelenen hece yüzdesi açısından anlamlı bir fark bulunmadı; uzaktan grupta klinisyenle temas süresi daha düşüktü. Bulgular bu belirli programın yetişkinlere uzaktan sunulmasını destekledi. [1]
2019 iGlebe çalışması ise 50 yetişkinde, sosyal kaygı için otomatik internet BDT programını klinikte BDT ile karşılaştırdı. Programlar farklı bir klinik hedefe yöneliyordu. Camperdown bulgusunu psikolojik uygulamalara, iGlebe bulgusunu da bütün konuşma uygulamalarına yaymak doğru değildir. [2]
Bu iki araştırmanın birlikte verdiği ders, sunum biçimi ile müdahale içeriğini ayırmaktır. Bir çalışmada uygun bulunan erişim yolu, o yoldan sunulan her ürünün aynı eğitimi, değerlendirmeyi veya sonucu sağlayacağını göstermez.
Hizmet seçerken hangi sorular sorulabilir?
“Görüşmeyi hangi uzman yürütecek?”, “Hangi yöntem neden öneriliyor?”, “Teknik kesintide plan ne?”, “Kayıt ve verilerime kim erişecek?” ve “Gerekirse yüz yüze değerlendirmeye nasıl yönlendirileceğim?” soruları hizmeti somutlaştırır. Bunlar yöntemin etkinliğinden ayrı olmakla birlikte deneyimin temel parçalarıdır.
Speacare'in yapay zekâ veya avatarla prova alanı, bir uzmanın yürüttüğü teleterapi hizmeti değildir. Bir aracı pratik için kullanmak ile klinik değerlendirme ve tedavi almak farklı destek biçimleridir. Kişinin ihtiyacı, yalnız cihaz erişimine göre belirlenmemelidir.
İlgili pratikler
Kaynaklar
Metindeki numaralar ilgili kaynağa bağlanır. Her kaynağın yanında incelenen metin türü belirtilmiştir.
- Randomized controlled non-inferiority trial of a telehealth treatment for chronic stuttering: the Camperdown Program International Journal of Language & Communication Disorders
Araştırmanın yayın kaydı ve özeti; tam metin değerlendirmesi değildir.
İlgili Gündem makalesi → - In-Clinic and Standalone Internet Cognitive Behavior Therapy Treatment for Social Anxiety in Stuttering: A Randomized Trial of iGlebe JSLHR
Araştırmanın yayın kaydı ve özeti; tam metin değerlendirmesi değildir.
İlgili Gündem makalesi →
Bu makale, kaynaklardan hazırlanmış özgün bir Türkçe bilgilendirme yazısıdır; kişisel tedavi planı değildir. Örnekler temsilî, şemalar açıklama amaçlıdır. Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış, bağımsız klinik uzman incelemesi henüz yapılmamıştır.