Dijital bir psikolojik destek programının yararlı olup olmadığı, yalnız çevrim içi çalışmasına bakılarak anlaşılamaz. İçeriği, hedeflediği sorun, kullanıcının programa nasıl katıldığı ve sonuçların hangi yöntemle ölçüldüğü önemlidir. Kekemelikle ilişkili sosyal kaygı alanındaki iGlebe çalışması, belirli bir dijital müdahaleyi bu çerçevede sınayan bir örnektir.
2019’da yayımlanan araştırma, iGlebe adlı internet üzerinden bilişsel davranışçı terapi programını, klinik psikologlar tarafından yüz yüze sunulan BDT ile karşılaştırdı. Çalışmanın odağı sosyal kaygıydı. Sonuçları bütün dijital konuşma ürünlerine veya genel amaçlı sohbet sistemlerine taşımamak gerekir. [1]
iGlebe nasıl bir programdı?
Araştırmadaki iGlebe, klinisyenle temas gerektirmeyen, kişiselleştirilmiş ve tamamen otomatik bir internet BDT programı olarak tanımlandı. Belirli bir psikolojik müdahale mantığına sahipti. Dolayısıyla yalnız konuşma fırsatı sunan bir araçla veya kullanıcıya serbest cevap veren bir sohbet sistemiyle aynı içerik sayılmaz. [1]
Dijital ürünleri değerlendirirken bu fark gözden kaçabilir. Ekranda sunulan iki hizmetin hedefleri bütünüyle farklı olabilir: Biri kaygıyla ilişkili düşünce ve davranışları ele alırken diğeri ses kaydı veya konuşma provası sunabilir. Aynı cihazda çalışmaları, aynı araştırma kanıtını paylaşmaları anlamına gelmez.
Araştırma nasıl tasarlandı?
Kekemeliği olan 50 yetişkin, klinikte BDT veya beş aylık iGlebe erişimi gruplarına rastgele atandı. Sonuçlar başlangıçta, altıncı ayda ve on ikinci ayda değerlendirildi. Temel ölçümler kaygı ve duygudurum tanıları ile olumsuz değerlendirilme korkusuna odaklanıyordu; konuşma ve yaşam kalitesi gibi ek ölçümler de kullanıldı. [1]
Bu, aşağı kalmama tasarımındaki bir çalışmaydı. Amaç internet programının karşılaştırılan klinik hizmete göre kabul edilemeyecek ölçüde daha kötü olup olmadığını değerlendirmekti. Böyle bir amaç, iki yaklaşımın her kullanıcıda veya her koşulda aynı sonucu vereceği iddiasından daha dardır.
Sonuçlarda ne görüldü?
Grubun genelinde altıncı aya kadar klinik açıdan anlamlı, orta büyüklükte iyileşmeler bildirildi ve bunlar on ikinci ayda korundu. İki sunum biçiminin temel ve ek sonuçları arasında az fark bulundu. Araştırmacılar iGlebe’yi sosyal kaygı desteği için umut verici bir seçenek olarak değerlendirdi. [1]
Bu sonuç, programı kullanan herkesin aynı ölçüde yarar gördüğünü söylemez. Ortalama değişimin yanında programa katılım, tamamlanma ve takip verilerinin ne kadarının elde edildiği de önemlidir. Dijital müdahalelerde yalnız erişim verilmiş olması, içeriğin herkes tarafından aynı biçimde kullanıldığı anlamına gelmez.
Kayıp veriler neden önemlidir?
Araştırma, eksik takip verileri için son gözlemi sonraki ölçümde kullanma yaklaşımını bildirdi. Bu, verisi eksik kişinin ölçümünü tamamen dışarıda bırakmamak için kullanılan bir yöntemdir; fakat kişinin gerçek sonraki durumu hakkında bir varsayım içerir. [1]
Örneğin son görüşmede iyi giden birinin daha sonra ne yaşadığını bilmiyorsak, önceki durumunun aynen sürdüğünü kabul etmek bir tahmindir. Aynı durum kötü giden biri için de geçerlidir. Bu açıklayıcı örnek, eksik verilerin neden teknik bir dipnot olmadığını gösterir: Sonuçların ne kadar güvenle yorumlanabildiğini etkileyebilirler.
Dijital destek seçerken ne öğrenebiliriz?
Bu çalışma, yapılandırılmış bir müdahalenin çevrim içi sunumunun bilimsel olarak sınanabileceğini gösterir. Bir ürünün “araştırmalara dayanıyor” demesi yerine, tam olarak hangi programın, kimlerle ve hangi sonuçlar için araştırıldığını açıklaması daha bilgilendiricidir. Sosyal kaygıdaki değişim ile akıcılık değişimi de birbirinden ayrılmalıdır.
Kişi açısından uygunluk yalnız etki araştırmasıyla belirlenmez. İçeriğin dili, kullanım kolaylığı, mahremiyet, destek gerektiğinde ulaşılabilecek kişi ve günlük yaşama uyum da değerlendirilir. Bunlar bu denemenin bütün ürünler için yanıtladığı sorular değildir. iGlebe bulguları belirli bir program hakkında kanıt sunar; başka bir hizmetin yararı kendi özellikleri ve kendi araştırmalarıyla değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
-
In-Clinic and Standalone Internet Cognitive Behavior Therapy Treatment for Social Anxiety in Stuttering: A Randomized Trial of iGlebe (yeni sekme)
JSLHR
Araştırmanın yayın kaydı ve özeti; tam metin değerlendirmesi değildir.
Kaynak yayın tarihi; Speacare'e eklenme tarihi değildir.
Bu makale, belirtilen kaynaklardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış özgün bir Türkçe anlatımdır. Açıklayıcı örnekler araştırma katılımcılarının öyküleri değildir. Klinik uzman incelemesinden geçmemiştir; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez.