Değiştirilmiş işitsel geri bildirim, kişinin konuşurken kendi sesinin elektronik olarak değiştirilmiş bir sürümünü duymasıdır. Gecikmeli geri bildirimde (DAF) ses kısa bir gecikmeyle; frekansı değiştirilmiş geri bildirimde (FAF) ise farklı bir perdeyle geri sunulur. Bazı cihazlar bu özellikleri birlikte kullanır. Buradaki ses, kişinin o anda ürettiği konuşmadan gelir; başka bir konuşmacıyla birlikte okumak aynı işlem değildir. [1][2]
Bir aracın ilk denemede konuşmayı değiştirmesi ilgi çekici olabilir. Ancak günlük kullanışlılık, uzun süreli etki ve cihaz kullanılmadığında ne olduğu ayrı sorulardır. Teknolojiyi değerlendirmek için hem konuşmaya hem kişinin dinleme ve iletişim deneyimine bakmak gerekir.
DAF ile FAF arasındaki fark
DAF, sesin kulağa ulaşma zamanını; FAF, duyulan sesin frekans özelliklerini değiştirir. Amaç yalnız sesi daha yüksek duyurmak değildir. Bir mikrofonun konuşmayı kaydetmesi veya konuşma bittikten sonra kaydı çalması da eşzamanlı geri bildirimle aynı şey sayılmaz.
Bu farkların bilinmesi ürünleri karşılaştırırken önemlidir. “Sesli pratik” etiketi altında çok farklı işlevler bulunabilir: bir örneği dinlemek, kendi kaydını dinlemek, canlı olarak değiştirilmiş ses duymak veya bir yapay zekâyla konuşmak. Bir işlev için bulunan araştırma sonucu diğerine otomatik taşınamaz.
Bir cihaz nasıl değerlendirilir?
Klinik değerlendirmede önce kişinin konuşma özellikleri, dinleme gereksinimleri ve aracı hangi ortamlarda kullanmak istediği anlaşılır. Ardından cihazın nasıl çalıştığı açıklanır ve uygun koşullarda denenir. Yalnız sesli okuma değil, karşılıklı konuşma ve kişinin gerçek kullanım amaçları da dikkate alınmalıdır. [1][2]
Değerlendirme soruları somut olabilir: Konuşma daha az efor gerektiriyor mu? Kendi sesini bu biçimde duymak yorucu mu? Karşıdaki kişiyi izlemek kolay mı? Araç olmadan konuşmaya devam etmek nasıl hissettiriyor? Ses düzeyi, donanım ve kişiye uygunluk profesyonelce ele alınmalıdır; bu makale bir ayar tablosu veya cihaz reçetesi sunmaz.
Değiştirilen şey sesin geri dönüşüdür
- GİRDİKonuşmacının sesi
Mikrofon o anda üretilen sesi alır.
- İŞLEMEZaman / frekans değişimi
DAF: gecikme. FAF: frekans değişimi.
- GERİ DÖNÜŞDeğiştirilmiş sesi duyma
Konuşmacı konuşurken kendi sesinin işlenmiş hâlini duyar.
DAF zamanlamayı, FAF frekansı değiştirir. Şema ses işleme mantığını anlatır; ayar veya etkinlik önermez. [1][2]
Okuma denemesi ile toplantı deneyimi
Temsilî örnekte bir kişi, sessiz odada metin okurken cihazla daha az takıldığını fark eder. Fakat toplantıda aynı anda dinlemek, söz sırasını takip etmek ve yanıt üretmek gerekir. Bu ortamın deneyimi ilk okuma denemesinden farklı olabilir. İki gözlemden birini yok saymak yerine ikisini birlikte değerlendirmek daha açıklayıcıdır.
Kişi cihazı yalnız belirli durumlarda kullanışlı bulabilir veya hiç tercih etmeyebilir. Karar, bir gösterideki en iyi konuşma örneğine dayanmamalıdır. Deneme, takip, bakım ve maliyet gibi pratik konular da kullanım kararının parçasıdır; bunlar aracın klinik etkililiğinden farklı sorulardır.
SpeechEasy araştırması ne buldu?
2016 randomize çalışması, SpeechEasy kullanan 11 yetişkin ile davranışsal terapi alan yedi yetişkini karşılaştırdı. İki grupta da başlangıca göre kekelenen hece sayısında yaklaşık yüzde 40 azalma bildirildi; gruplar arasında anlamlı fark bulunmadı. Çalışma, belirli bir cihazı belirli bir terapi programıyla karşılaştırıyordu. [1]
Örneklem küçüktü ve tedavisiz bir karşılaştırma kolu yoktu. Anlamlı fark bulunmaması iki yaklaşımın her bakımdan eşit olduğunun kesin kanıtı değildir. Ayrıca bir cihazla elde edilen sonuçlar, farklı gecikme, donanım veya kullanım biçimine sahip bütün yazılımların etkisini doğrulamaz. NIH'nin genel bilgi sayfası da bu araçları araştırılan seçenekler arasında ele alır. [2]
Bir uygulama özelliği ile klinik kanıtı ayırmak
Speacare'deki birlikte okuma, bir ses modeline eşlik etme deneyimidir; doğrulanmış bir DAF/FAF cihazı olarak sunulmaz. Bir ürünün benzer bir ses üretmesi, araştırmada incelenen ürünle eşdeğer teknik ve klinik özelliklere sahip olduğu anlamına gelmez.
Bir uzmana veya sağlayıcıya “Hangi konuşma koşulunda değerlendirileceğim?”, “Cihaz olmadan neyi izleyeceğiz?”, “Uzun dönem takip ve deneme koşulları nedir?” soruları sorulabilir. İddia bir araştırmaya dayanıyorsa cihazın adı, katılımcılar, karşılaştırma ve ölçüm süresi birlikte görülmelidir.
İlgili pratikler
Kaynaklar
Metindeki numaralar ilgili kaynağa bağlanır. Her kaynağın yanında incelenen metin türü belirtilmiştir.
- Randomized clinical trial: the use of SpeechEasy® in stuttering treatment. Ritto AP ve ark. · International journal of language & communication disorders · 2016
2016; 18 yetişkin, iki aktif kol. PubMed özeti okundu.
- Stuttering — bilgi sayfası NIDCD / NIH
6 Mart 2017 tarihli genel bilgilendirme. Eski tarihli onay/ilaç bilgisi güncel ruhsat taraması sayılmadı.
Bu makale, kaynaklardan hazırlanmış özgün bir Türkçe bilgilendirme yazısıdır; kişisel tedavi planı değildir. Örnekler temsilî, şemalar açıklama amaçlıdır. Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış, bağımsız klinik uzman incelemesi henüz yapılmamıştır.