Gönüllü kekemelik, kişinin konuşmasına bilerek belirli bir takılma biçimi eklemesini anlatır. Klinik bağlama göre kekemeliğe yönelik tepkileri keşfetmek, saklama baskısını ele almak veya daha az mücadeleyle konuşmayı araştırmak için kullanılabilir. Birinin kekemeliğini taklit ederek eğlenmekle ilgisi yoktur. Tekniğin amacı ve biçimi, onu deneyen kişiyle açıkça konuşulmalıdır. [1]
“Gönüllü” sözcüğü burada belirleyicidir. Kişinin hazır olmadığı bir topluluk önünde takılmaya zorlanması veya görevi yapmazsa yeterince çabalamadığı söylenmesi bu anlayışla bağdaşmaz. Ayrıca tekniğin herkes için aynı derecede yararlı ya da rahat olduğu varsayılmamalıdır.
Neden bilerek takılmak gündeme gelir?
Kekemeliğin ortaya çıkmasını sürekli engellemeye çalışmak bazı kişiler için yoğun bir çaba yaratabilir. Gönüllü kekemelik, uygun klinik bağlamda, takılma duyulduğunda yaşanan düşünce ve tepkileri araştırma fırsatı olarak ele alınır. Hedef mutlaka akıcılığı artırmak değildir; kişinin deneyimi ve konuşmaya yaklaşımı da önemlidir. [1]
Bir davranışı bilerek yapmak, istemsiz yaşanan bir bloğun bütün özelliklerini yeniden üretmek anlamına gelmez. Kontrol duygusu, fiziksel efor ve sosyal anlam farklı olabilir. Bu nedenle “Bilerek yapabiliyorsan istemsiz olanı da durdurabilirsin” çıkarımı geçerli değildir.
Nasıl bir klinik çalışma olabilir?
Terapist önce tekniğin neden düşünüldüğünü ve kişinin buna nasıl yaklaştığını görüşür. Kullanılacak takılma biçimi, ortam ve geri bildirim kişiye göre seçilir. Başlangıçtaki deneyimin rahatsız edici veya anlamsız gelmesi mümkündür; bu tepki de değerlendirilir. Çalışmanın tek ölçüsü verilen görevin tamamlanması değildir. [1]
Ağrılı bir bloğu taklit etmek, nefesi zorla tutmak veya kasları sıkmak şeklinde bir talimat bu makalenin parçası değildir. Yazılı bir hece tekrarı örneği de gerçek teknik öğretiminin yerini tutmaz. Kişi denemek istemiyorsa aynı hedefe yönelik başka yollar uzmanla ele alınabilir.
Aynı teknik, üç ayrı değerlendirme alanı
- DENEYİMNasıl hissettirdi?
Gerginlik, rahatlık veya isteksizlik.
- KONUŞMANasıl bir çaba gerektirdi?
Hız, doğallık ve efor birbirinden ayrı.
- KATILIMNeye alan açtı?
Söylemek istenen söze ve kişinin tercihine bakmak.
Bu alanlar bir etkililik puanı değildir; konuşmacının deneyimini konuşmak için örnek başlıklardır. [1][2]
Saklamanın yükünü konuşmak
Temsilî örnekte bir danışan, tanışırken takılmasının fark edilmesini sürekli önlemeye çalıştığını anlatır. Terapistle tekniğin amacını konuştuktan sonra uygun bir ortamda deneyip denemeyeceğine karar verir. Sonrasında “Nasıl duydum?”, “Nasıl hissettim?” ve “Karşımdakinin tepkisini nasıl yorumladım?” gibi sorular ele alınabilir.
Kişinin fark ettiği şey yalnız korkusunun azalıp azalmaması olmayabilir. Tekniği yapay bulmuş, daha çok çaba harcamış veya konuşmayı saklamak zorunda olmadığı bir an yaşamış olabilir. Bunlar değerlendirmeye açık farklı deneyimlerdir; örnek, beklenen veya herkesin yaşayacağı sonuç olarak okunmamalıdır.
Anket ve laboratuvar çalışmaları
2016'da 206 yetişkinin yanıtlarını inceleyen anket, gönüllü kekemeliğin nasıl algılandığını araştırdı. Kendi kekemeliğine benzeyen biçimler ve klinik dışındaki kullanım, bazı algılanan yararlarla ilişkiliydi. Anket tasarımı, hangi uygulamanın değişime neden olduğunu kanıtlamaz; deneyimi olumlu ya da olumsuz olan kişilerin öz bildirimlerini içerir. [1]
2018'de çevrim içi yayımlanan 12 katılımcılık laboratuvar araştırması, belirli okuma koşullarında istemli tekrarların sıklığını değiştirdi. Konuşma hızı ve doğallığı da değiştiği için, kekemelikteki değişimi yalnız gönüllü tekrarın kendisine bağlamak güçtü. Kısa okuma görevlerinden kalıcı günlük yaşam etkisi çıkarılamaz. [2]
Araç, zorunluluk veya başarı testi değil
Bir tekniğin klinik literatürde yer alması, her danışana uygulanması gerektiğini göstermez. Konuşmacının hedefleri, kültürel bağlamı, önceki deneyimleri ve tekniğe verdiği anlam önemlidir. Bir kişi için özgürleştirici olan bir çalışma başkası için yoğun bir yük olabilir.
Uzmanla “Bu tekniği neden öneriyorsunuz?”, “Hangi sonucu birlikte izleyeceğiz?”, “İstemediğim bir ortamda kullanmam gerekecek mi?” ve “Bana uygun gelmezse alternatif ne?” soruları konuşulabilir. Speacare'deki bir kayıt ya da prova alanı, gönüllü kekemeliğin klinik öğretimi ve gözetimiyle eş tutulmamalıdır.
İlgili pratikler
Kaynaklar
Metindeki numaralar ilgili kaynağa bağlanır. Her kaynağın yanında incelenen metin türü belirtilmiştir.
- The Client's Perspective on Voluntary Stuttering. Byrd CT ve ark. · American journal of speech-language pathology · 2016
2016; 206 yetişkinin anketi. PubMed özeti; nedensellik kurmaz.
- Stuttering Frequency, Speech Rate, Speech Naturalness, and Speech Effort During the Production of Voluntary Stuttering. Davidow JH ve ark. · Language and speech · 2019
2018 çevrim içi / 2019 sayı. 12 katılımcı; okuma koşulları. PubMed özeti.
Bu makale, kaynaklardan hazırlanmış özgün bir Türkçe bilgilendirme yazısıdır; kişisel tedavi planı değildir. Örnekler temsilî, şemalar açıklama amaçlıdır. Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış, bağımsız klinik uzman incelemesi henüz yapılmamıştır.